>Orzecznictwo>WSA>2009 >

Orzeczenie nieprawomocne

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 14 października 2009 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2009 r. sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie nakazania udostępnienia danych osobowych

oddala skargę

Uzasadnienie:

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 12 pkt 2, art. 22 oraz art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], nakazującą S. Sp. z o.o. udostępnienie A. K. danych osobowych E. S. oraz M. G., w zakresie ich adresów zamieszkania.
Organ wskazał, iż do Biura Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wpłynął wniosek A. K., w którym wniósł o nakazanie S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przy ul. [...] udostępnienia mu danych osobowych E. S. oraz M. G. (pracowników S. Sp. z o.o.), w zakresie ich adresów zamieszkania. W przedmiotowym wniosku podano, iż w miesiącach marcu, kwietniu i maju 2007 r. na łamach gazety [...] w W., którego wydawcą jest S. Sp. z o.o., zostały opublikowane artykuły autorstwa M. G. zawierające, w ocenie skarżącego, nieprawdziwe i oczerniające go zarzuty.
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych przeprowadził w sprawie postępowanie administracyjne, w toku którego ustalił, że A. K. wniósł do Sądu Okręgowego [...] pozew o ochronę dóbr osobistych przeciwko S. Sp. z o.o., E. S. ([...]) oraz M. G. (dziennikarzowi ww. gazety). Zarządzeniem z dnia [...] maja 2007 r. Sąd wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braków formalnych pozwu poprzez wskazanie adresów zamieszkania pozwanych E. S. oraz M. G., pod rygorem zwrotu pozwu, zaś dnia [...] czerwca 2007 r. Przewodniczący Wydziału II Cywilnego wymienionego Sądu w sprawie o sygn. akt [...] zarządził zwrot pozwu w części dotyczącej pozwanych E. S. i M. G. Pismem z dnia [...] października 2007 r. pełnomocnik skarżącego wystąpił do Spółki o udostępnienie danych osobowych E. S. oraz M. G. w zakresie ich adresów zamieszkania wskazując w uzasadnieniu wniosku, iż są one niezbędne w celu wytoczenia powództwa o ochronę dóbr osobistych. Spółka nie ustosunkowała się do wniosku i nie udostępniła skarżącemu wnioskowanych przez niego danych osobowych. S. Sp. z o.o. w wyjaśnieniach złożonych przed Generalnym Inspektorem wskazała, że na dzień wystąpienia pełnomocnika skarżącego o udostępnienie danych osobowych E. S. oraz M. G., tj. [...] października 2007 r., nie toczyło się wobec tych osób postępowanie sądowe, a tym samym nie istniała uzasadniona potrzeba posiadania tych danych przez skarżącego. W wyjaśnieniach wskazano również, że wniosek pełnomocnika skarżącego dotyczył osób prywatnych i brak jest uzasadnienia dla ujawnienia danych tych osób bez ich zgody osobom trzecim, które nie wykazały istnienia uzasadnionej potrzeby posiadania przedmiotowych danych. W ocenie Spółki nie istniała również konieczność wystąpienia przez skarżącego na drogę sądową wobec E. S. oraz M. G., gdyż skarżący wystąpił z powództwem przeciwko S. Sp. z o.o.
W tym stanie sprawy Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. nakazał S. Sp. z o.o. udostępnienie A. K. danych osobowych E. S. oraz M. G. w zakresie ich adresów zamieszkania.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy w kontekście zarzutów podniesionych we wniosku S. Sp. z o.o., organ podtrzymał swoje rozstrzygnięcie wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dokonując analizy stanu prawnego sprawy, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, wskazał, iż z art. 29 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych wynika, że dane osobowe, z wyłączeniem danych, o których mowa w art. 27 ust. 1, mogą być udostępnione w calach innych niż włączenie do zbioru, innym osobom i podmiotom niż wymienione w ust. 1, jeżeli w sposób wiarygodny uzasadnią potrzebę posiadania tych danych, a ich udostępnienie nie naruszy praw i wolności osób, których dane dotyczą. W ocenie Generalnego Inspektora A. K. wypełnił przesłanki faktyczne do zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie. W sposób wiarygodny uzasadnił bowiem potrzebę posiadania przedmiotowych danych. Przedstawione przez skarżącego dowody świadczą w sposób wysoce przekonywujący, że pozyskane przez niego dane będą wykorzystane jedynie do dochodzenia swoich praw przed sądem cywilnym. Podkreślił przy tym, że wcześniejsze nieskuteczne złożenie pozwu wskutek nieuzupełnienia braków formalnych w zakresie adresów zamieszkania osób pozwanych, tej wiarygodności nie zaniża. Przeciwnie - jest argumentem za przyjęciem, iż tylko i wyłącznie w celu skierowania do sądu prawidłowo sporządzonego pozwu będą te dane wykorzystane. Organ zaznaczył, że dla skutecznego wytoczenia powództwa w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych niezbędne jest wniesienie pozwu, który spełniać będzie warunki określone w art. 187 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego. Natomiast, w myśl art. 126 § 2 tej ustawy, gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz przedmiotu sporu, pisma zaś dalsze - sygnaturę akt. Z powyższego wynika zatem, iż niezbędnym elementem pozwu, w tym również o naruszenie dóbr osobistych, jest oznaczenie miejsca zamieszkania osób, przeciwko którym żądanie określone w pozwie jest skierowane.
Organ nie podzielił również argumentacji Spółki, iż udostępnienie danych może mieć wpływ na działalność wydawniczą i relację wydawcy z dziennikarzami. Uznał, że tego typu okoliczności, tj. wewnętrzne stosunki panujące u administratora danych nie mogą stanowić przeszkody w realizacji obowiązku wynikającego z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Nie można również podważać analizowanej decyzji wskazując, że wnioskodawca mógł pozyskać dane z innego źródła. Po pierwsze dlatego, że w art. 29 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych nie wskazuje się jako przesłanki jego zastosowania uprzedniego wyczerpania innych możliwych sposobów pozyskania danych osobowych (np. poprzez wystąpienie do Centralnego Biura Adresowego), a po drugie osoba, która dane chce pozyskać, decyduje o sposobie osiągnięcia tego celu. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych ma natomiast ustawowe zadanie przeanalizowania zasadności odmowy udostępnienia danych i ewentualnej interwencji poprzez wydanie decyzji zawierającej nakaz udostępnienia konkretnych danych osobowych. Podkreślił ponadto, iż udostępnienie danych osobowych przez S. Sp. z o.o. A. K. nie wymaga zgody osób, których żądane dane dotyczą. Art. 29 ust. 2 ustawy takiego warunku (zgody osoby, której dane dotyczą) nie przewiduje.
Polemizując z argumentacją Spółki, iż zaskarżone rozstrzygnięcie "jest sprzeczne z istotą instytucji ochrony danych osobowych", organ za błędne uznał stanowisko Spółki, iż ustawa o ochronie danych osobowych wprowadza absolutny zakaz udostępniania danych bez zgody osoby, której dane dotyczą. Stwierdził, iż ustawa dopuszcza bowiem przetwarzanie danych bez tejże zgody. W niniejszej sprawie stanowi o tym art. 29 ust. 2. Ponadto w art. 23 ust. 1 pkt 2-5 ustawy wskazano okoliczności, w których dane osobowe mogą być przetwarzane bez zgody osoby, której dane dotyczą.
W ocenie organu w przedmiotowej sprawie A. K. wiarygodnie uzasadnił potrzebę pozyskania wnioskowanych danych, wskazując, że są mu one niezbędne w celu zainicjowania przed sądem sprawy w przedmiocie ochrony jego dóbr osobistych. Nie zachodzą jednocześnie żadne z okoliczności uzasadniających możliwość powołania się w sprawie na przeszkodę udostępnienia danych z art. 29 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym nie mogą być udostępnione dane w trybie przewidzianym w tym przepisie jeżeli miałoby to spowodować naruszenie praw i wolności osoby, której dane dotyczą. Przyjęcie, że przetwarzanie (udostępnienie) danych osób, wobec których chce się zainicjować postępowanie sądowe miałoby godzić w prawa i wolności osób, których dane dotyczą prowadziłoby do nieuzasadnionej ochrony takich osób przed ewentualną odpowiedzialnością za swoje działania, zwłaszcza, że mogą one w trakcie takiego postępowania sądowego w pełni korzystać ze swoich praw zagwarantowanych przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Ewentualne nieudostępnienie powyższych danych, może natomiast doprowadzić do ograniczenia A. K. konstytucyjnego prawa do sądu. Dlatego organ za bezzasadny uznał zarzut S. Sp. z o.o., iż skarżący nie uzasadnił potrzeby posiadania danych, gdyż w czasie wystąpienia z wnioskiem o udostępnienie danych osobowych E. S. oraz M. G. nie toczyło się wobec ww. osób żadne postępowanie sądowe. Stwierdził, iż aby postępowanie sądowe (cywilne) zostało wszczęte, skarżący musi dysponować danymi osobowymi pozwanych, w tym adresami ich zamieszkania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. Sp. z o.o. wniosła o uchylenie powyższej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. i umorzenie postępowania, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:
1. obrazę art. 29 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych przez błędne uznanie, iż A. K. posiada uzasadnioną potrzebę uzyskania danych osobowych wymienionych wyżej osób w sytuacji, gdy postępowanie sądowe przeciwko tym osobom zostało prawomocnie zakończone na skutek bezczynności A. K. oraz błędne uznanie, iż przepis art. 29 ust. 2 wprowadza obowiązek udostępniania danych osobowych bez zgody i wbrew woli osób zainteresowanych,
2. obrazę art. 1 ustawy o ochronie danych osobowych przez błędne uznanie, iż osoby powierzające dane osobowe administratorom prywatnym nie mają prawa do ich ochrony i są narażone na niekontrolowane udostępnianie, bez zgody, ich danych osobowych osobom trzecim,
3. obrazę art. 23 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 29 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych przez błędne uznanie, iż udostępnienie danych osobowych na podstawie art. 29 ust. 2 nie wymaga zgody osoby zainteresowanej,
4. obrazę art. 26 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 29 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych przez błędne uznanie, iż art. 29 ust. 2 zwalnia administratora danych osobowych od należytej staranności w przetwarzaniu danych osobowych, a w szczególności pozwala na udostępnianie tych danych osobowych niezgodnie z celem ich przetwarzania.
W uzasadnieniu podniesionych zarzutów Spółka wskazała, iż najistotniejszą kwestią w przedmiotowej sprawie jest fakt, iż A. K. wystąpił do S. Sp. z o.o. o udostępnienie danych adresowych E. S. i M. G. dopiero, gdy już Sąd Okręgowy [...] prawomocnie zwrócił pozew w części dotyczącej E. S. i M. G. wobec niewykonania zobowiązania Sądu w zakresie uzupełnienia pozwu o dane adresowe ww. osób. Świadczy to o tym - zdaniem Spółki, że wyłącznie przez swoje zaniechanie wnioskodawca spowodował utratę interesu prawnego w uzyskaniu przedmiotowych danych osobowych, bowiem z własnej woli doprowadził do zwrotu pozwu względem ww. osób nie podejmując czynności procesowych przewidzianych prawem. A zatem w sytuacji, gdy wnioskodawca swą bezczynnością doprowadził do prawomocnego zwrotu pozwu przeciwko ww. osobom, S. Sp. z o.o. nie ma żadnych podstaw sądzić, iż przedmiotowe dane osobowe są mu konieczne dla potrzeb postępowania sądowego i w ocenie Spółki w chwili obecnej wnioskodawca nie posiada uzasadnionej potrzeby uzyskania tych danych osobowych.
Ponadto wskazano, że wydane w niniejszej sprawie decyzje wymagają od administratora podejmowania działań bezprawnych przez udostępnianie danych osobowych bez wiedzy i zgody osób zainteresowanych. Co więcej, zdaniem Spółki organ nakłada na administratora obowiązek udostępniania danych osobowych każdej osobie powołującej się na konieczność uzyskania tych danych dla postępowania sądowego, nieprzedstawiającej żadnego dowodu w tym zakresie, takiego jak choćby wezwania Sądu do wskazania danych adresowych konkretnej osoby. Jednocześnie, w ocenie strony skarżącej, organ pominął fakt, iż ustawodawca powołał odpowiednią instytucję informacji adresowych i zawsze wnioskodawca może się tam zwrócić, gdy zajdzie taka potrzeba. Uzyskanie informacji adresowych z takiego źródła wymaga natomiast wykazania interesu prawnego, co w praktyce sprowadza się do przedstawienia wezwania Sądu, w wykonaniu którego mają zostać udostępnione te dane. Z decyzji organu wynika zaś, że prywatny administrator danych osobowych jest zobligowany udostępnić te dane każdemu, kto tylko wyrazi taką wolę, bez potrzeby przedłożenia dowodu konieczności dokonania czynności przed organami państwowymi co tworzy możliwość niekontrolowanego uzyskiwania danych adresowych przez osoby nieupoważnione.
Spółka podkreśliła ponadto, że dziennikarz, którego działania są działaniami publicznymi, jest szczególnie zagrożony negatywnymi konsekwencjami udostępnienia jego danych osobom trzecim, zaś swobodny dostęp do jego danych osobowych, a przede wszystkim adresowych, może wiązać się dla niego z istotnym niebezpieczeństwem.
W odpowiedzi na powyższe zarzuty organ ochrony danych osobowych podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Uczestnik postępowania A. K. wniósł o oddalenie skargi i wskazał, że pismem z dnia [...] września 2007 r. zwracał się do MSWiA, Departamentu Spraw Obywatelskich o podanie adresu E. S. i M. G., lecz danych tych nie uzyskał.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie. Zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych nakazująca S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. udostępnienie A. K. danych osobowych E. S. i M. G. w zakresie adresów ich zamieszkania, nie naruszają prawa.
Na wstępie zauważyć należy, iż celem ustawy o ochronie danych osobowych nie jest jedynie ochrona interesów tych, których przetwarzane dane osobowe dotyczą, lecz przede wszystkim służy ona stworzeniu granic ochrony poprzez regulację zakresu i trybu przetwarzania danych. Omawiana ustawa w art. 1 stanowi, iż każdy ma prawo do ochrony dotyczących go danych osobowych, natomiast dane osobowe mogą być przetwarzane, jeżeli służy to dobru publicznemu, dobru osoby, której dane dotyczą lub dobru osób trzecich. Ochrona danych osobowych, na podstawie przepisów powołanej ustawy, nie powinna być oderwana od przepisów służących ochronie innych wartości.
W ocenie Sądu, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych trafnie wskazuje, iż ocena wniosku o udostępnienie danych adresowych określonych w nim osób powinna być dokonana w oparciu o art. 29 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych. Przepis ten stanowi, iż dane osobowe, z wyłączeniem danych, o których mowa w art. 27 ust. 1, mogą być także udostępnione w celach innych niż włączenie do zbioru, innym osobom i podmiotom niż wymienione w ust. 1, jeżeli w sposób wiarygodny uzasadnią potrzebę posiadania tych danych, a ich udostępnienie nie narusza praw i wolności osób, których dane dotyczą. Z treści cytowanego przepisu wynika, iż do udostępnienia danych osobowych przez administratora danych innym osobom i podmiotom może dojść mimo braku zgody na takie udostępnienie osoby, której dane dotyczą.
Zgodzić się zatem należy z organem, iż bezpodstawny jest zarzut Spółki, że z uwagi na brak "zgody i wiedzy" osób, których dane dotyczą, nakaz udostępnienia danych wyrażony w decyzji organu jest sprzeczny z ustawą o ochronie danych osobowych.
Wniosek o udostępnienie danych osobowych może złożyć dowolny podmiot (osoba fizyczna, dowolna jednostka organizacyjna, zarówno publiczna jak i prywatna). Ważne jest, aby posiadanie danych osobowych było konieczne dla osiągnięcia zamierzonych celów, a wniosek o udostępnienie danych był wiarygodny i uzasadniony. Złożenie takiego wniosku nie zobowiązuje administratora do udostępnienia danych osobowych, ponieważ musi on ocenić, czy zostały spełnione przesłanki udostępnienia danych osobowych zawarte w art. 29 powołanej ustawy. Uznaniowość administratora nie może jednak oznaczać dowolności. W przypadku bezzasadnej odmowy udostępnienia danych osobowych stosownie do wniosku z art. 29 ust. 2 ustawy, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych ma prawo - zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy - nakazać udostępnienie danych osobowych. Za uzasadnione żądanie udostępnienia danych osobowych uznaje się ich uzyskanie w celu dochodzenia swoich praw przed sądem czy wykonywania orzeczeń np. prowadzenia postępowania egzekucyjnego, gdy dane te dotyczą pozwanego lub dłużnika. Wskazać w tym miejscu należy, że pogląd ten jest niekwestionowany i znalazł swoje odbicie w doktrynie (A. Drozd, Ustawa o ochronie danych osobowych, Komentarz, Wzory pism i przepisy, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 185). W niniejszej sprawie zagadnienie uzasadnionego interesu A. K. do żądania ujawnienia danych osobowych E. S. i M. G., pracowników S. Sp. z o.o., których zamierza pozwać do Sądu z powództwa o ochronę dóbr osobistych, jest oczywiste i zostało prawidłowo wykazane przez samego zainteresowanego i Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Ujawnienie danych adresowych tych osób jest procesowo niezbędne do wytoczenia powództwa o ochronę dóbr osobistych. To, iż A. K. wystąpił do S. Sp. z o.o. o udostępnienie danych dopiero, gdy Sąd Okręgowy [...] zwrócił pozew w części dotyczącej pozwanych E. S. i M. G. wobec niewykonania wezwania Sądu do uzupełnienia pozwu o dane adresowe tych osób świadczy o tym, że przedmiotowe dane osobowe są mu konieczne do wytoczenia powództwa. Zwrot pozwu, jak wskazano w uzasadnieniu zarządzenia Przewodniczącego Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] czerwca 2007 r., nie stoi na przeszkodzie ponownego skierowania sprawy do sądu po usunięciu jego braków. Niezasadnie zatem Spółka podnosi, iż w chwili obecnej wnioskodawca nie posiada uzasadnionej potrzeby uzyskania tych danych osobowych. Pismo procesowe w sprawie cywilnej winno spełniać warunki określone w art. 187 § 1 Kpc oraz zawierać (art. 126 § 1 pkt 1 Kpc) m.in. bliższe dane dotyczące stron (uczestników postępowania) i wskazywać dokładnie ich adresy tak, aby sąd mógł się z tymi osobami porozumieć.
Z powyższego wynika, iż niezbędnym elementem pozwu o naruszenie dóbr osobistych jest oznaczenie w nim osoby, przeciwko której żądanie określone w pozwie jest skierowane.
Przyjęcie tezy, że przetwarzanie (udostępnianie) danych osób, wobec których zainteresowany zamierza zainicjować postępowanie sądowe, miałoby godzić w prawa i wolności tych osób prowadziłoby do nieuzasadnionej ochrony tych osób, które przecież w trakcie postępowania sądowego mogą w pełni korzystać ze swoich praw zagwarantowanych przepisami Kpc i dowodzić niezasadności powództwa.
Odnosząc się do zarzutu, iż wnioskodawca mógł uzyskać potrzebne mu dane wykorzystując odpowiednie instytucje informacji adresowych, należy podzielić stanowisko organu, iż art. 29 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych nie nakłada obowiązku uprzedniego wyczerpania innych możliwych sposobów pozyskania danych osobowych. Zauważyć ponadto należy, iż wnioskodawca, jak wyjaśnił jego pełnomocnik na rozprawie w dniu 14 października 2009 r., zwracał się do Departamentu Spraw Obywatelskich MSWiA o wskazanie adresów E. S. i M. G., lecz żądanych informacji nie uzyskał.
Podkreślić należy, iż w demokratycznym i praworządnym państwie właśnie droga postępowania sądowego powinna być środkiem zarówno dochodzenia swoich praw w zakresie ochrony dóbr osobistych, jak i do potwierdzenia rzetelności dziennikarskiej.
Z tych też względów, zarzuty skargi należało uznać za nieuzasadnione i dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.